على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1311
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
خاشفة ( x cefat ) ا . ع . شترانى كه در شب سير مىكنند . خاشك ( x cak ) ا . پ . چوب و كاه و خس و نخاله و خرده ريزهء از هر چيز . خاشكدان ( x cakd n ) ا . پ . صندوقچهء زنان كه در آن چيزهاى خرده ريزه را نهند . و دخلدان بقال و نانوا و آشپز و جز آن كه در آن دخل يوميه را جمع كنند . و صندوقى كه نان در آن نهند . خاش ماش ( x ca - m ca ) و ( x ce - m ce ) ا . ع . قماش خانه و متاع ردى آن . خاش و خش ( x c - o - xac ) ا . پ . خار و خس و ريزههاى دم مقراض خياط و پوستين دوز و دم تيشهء درودگر . خاشوش ( x cuc ) ا . پ . قلاب دروگر . خاش و خماش ( x c - o - xam c ) ا . پ . خاش و خش . خاشه ( x ce ) ا . پ . خش و خاشاك و ريزههاى چوب و سرگين بهم آميخته . و رشك و حسد . خاشى ( x ci ) ص . ع . ترسناك و سهمگين و خائف . خاص ( x ss ) ص . ع . ضد عام و مخصوص و يگانه . خاص ( x s ) ا و ص . پ . - مأخوذ از تازى - مخصوص و بشيك و يگانه و تنها . و ملك . و لايق و روا . و اختصاصى و غير عمومى . و خالص و پاك و پاكيزه و بىآميزش . و اعلا و بسيار خوب . و شريف و پاك نژاد و نجيب و اصيل و برگزيده . و محبوب و محبوبهء سلطنتى و هر چه پادشاه از آن لذت برد . و خاص بردار : سپاهى كه سلاحش از پول خود تهيه شود . و تفنگدار . و خاص پوره : اطاق خدمتگاران . و خاص تعاق : اراضى مخصوص بحكومت كه از اشخاص مردهء بىوارث ضبط شده . و خاص جا : پناهگاه و مفر . و خاص الخواص : نامدار و ممتاز . و خاص زر : زر اعلا . و خاص زمين : ملك بدون اجاره و بدون ماليات . و خاص كردن : مخصوص كردن و اختصاص دادن و پاك كردن و تقديس نمودن . و خاص محل : خلوتگاه و جاى مخصوص . و اطاق عروس . و زن اول شخص . و خاص نويس : دفتر پادشاهى . و خاص نويسى : خراجى كه تقديم و پيشكش پادشاه شود . و خاص و عام : مردمان بلند و پست و همه و تمام و هر كس . و سراى خاص : حجرههاى داخلى . خاصان ( x s n ) ا . پ . مردمان داراى رتبه . ج . خاص . و چميان . خاصة ( x ssat ) ص . ع . ضد عامة . - و التا . للتاكيد . ج : خواص . خاصة ( x ssatan ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - خصوصا و على الخصوص . و اولا و منفردا . و سراسر و تماما . و تحقيقا و يقينا . و البته . و با وجود . و كلمهء استثناء بخواسته اما و مگر و ليكن . خاصرة ( x serat ) ا . ع . تهيگاه و آنچه ميان سرسرين و كوتاهترين استخوانهاى پهلو باشد . ج : خواصر . خاصگان ( x sag n ) ا . پ . مردمان شريف و بزرگ و اصيل و پاك نژاد . ج . خاصه . خاصگى ( x sagi ) ا . پ . مخصوصيت و خصوصيت و فضيلت و شرافت . و هر چيز گرانمايه و برگزيده و مخصوص بسلطنت . و نوكر مخصوص پادشاه . و خزانهچى و تحويلدار . خاصه ( x se ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - ويژه و سامه و مخصوص به چيزى و يا كسى . و اندى - مقابل خرجى - و هر چيز بهتر كه لايق مردم خاص و امرا باشد . و نوعى از جامهء سفيد پنبه اين كه خاصه ململ نيز گويند . و طعام مخصوص بسلاطين و امرا . و اموال . خاصه : اموال مخصوص بپادشاه . خاصه ( x sse ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - ويژه و سامه و مخصوص به چيزى و يا كسى . خاصى ( x si ) ص . ع . خصى كننده و اخته كننده . خاصيت ( x siat ) و ( x siyyat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - طبيعت و خوى و اثر و اثر مخصوص و نهاد و صفت طبيعى و وضع طبيعى و خوى طبيعى و مونه . خاصيدن ( x sidan ) ف م . پ . پوشيدن و پنهان كردن . خاضب ( x zeb ) ا . ع . شتر مرغ كه ساقهايش از غلبهء شهوت جماع و يا از خوردن گياه بهارى سرخ شده باشد و يا ساقهايش سبز يا زرد شده باشد ( خاص بالذكر و لا يعرض للانثى ) . خاضع ( x ze ' ) ص . ع . فروتن . ج : خاضعون . خاضع ( x ze ' ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - فروتنى كننده و خضوع كننده . خاضعون ( x ze'una ) ع . ج . خاضع . خاضل ( x zel ) ص . ع . طراوتناك . خاط ( x t ) ا . ع . درزى و خياط و جامه دوز . خاطب ( x teb ) ا و ص . ع . مرد زن خواهنده و خواستگارى كننده . و شوهر و داماد . و نيز مرد خطبه خواننده . و خطيب و واعظ . ج : خطباء . و خاطب الانبياء : حضرت شعيب پدر زن حضرت موسى . خاطر ( x ter ) ا و ص . ع . آنچه در دل گذرد . ج : خواطر . و رجل خاطر : مرد خرامنده . خاطر ( x ter ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - دل و ضمير و قلب و جان و وجدان و فكر و